es | eu | en | fr

175 urte Sarasate eta Gayarre jaio zirela

Nafarroako Errege Artxibo Nagusia

2019/03/01 - 2019/03/31

Gayarre eta Sarasate jaio zirela 175 urte betetzen direnean, Nafarroako Errege Artxibo Nagusiak (NAO) artxiboan babesten diren pertsona ospetsu hauei buruzko hainbat dokumentu erakutsiko ditu, “Oroitzapenak” zikloaren barruan, martxoko mikroerakusketan.

175 urte Sarasate eta Gayarre jaio zirela izeneko erakusketa sarbide librekoa eta doakoa da, non Sarasate-ren bi partitura eta Gayarre-ren argazkiak ikus ahalko diren.

Erakusketa martxoan egongo da irekita eta astelehenetik igandera ikus daiteke, 10:00etatik 14:00etara eta 17:00etatik 20:00etara.

Bi pertsona ospetsu paregabeak

Kasualitateak nahi izan zuen Nafarroan jaiotako bi talentu artistiko handienak urte berean jaiotzea. 1844ko martxoaren 10ean Iruñean Pablo Sarasate biolinista eta konpositorea jaio zen eta bi hilabete lehenago, urtarrilaren 8an, Erronkari herrian Julian Gayarre tenorea jaio zen. Sarasate eta Gayarreren irudiek lortu zuten ospea Nafarroako mugetara iritsi zen, nazio eta nazio arteko mailan ospe nabarmena lortuz. Horregatik, Gayarre eta Sarasate jaio zirela 175 urte betetzen direnean, Nafarroako Errege Artxibo Nagusiak (NAO) artxiboan babesten diren pertsona ospetsu hauei buruzko hainbat dokumentu erakutsiko ditu, “Oroitzapenak” zikloaren barruan, martxoko mikroerakusketan.

Sarasate eta Gayarreren bizitzek, jaiotza-urteaz gain, beste antzekotasun batzuk ere partekatu zituzten. Haietako bat da, biak Nafarroako Foru Aldundi eta Probintzialaren eskutik beka bana jaso zutela atzerrian euren ikasketak zabaltzeko, Milanen Gayarreren kasuan eta Parisen Sarasateren kasuan. Lehenik eta behin, Foru Aldundiko idazkaria izandako Yanguas eta Mirandari bidalitako eskutitz bat erakutsiko da, non, Parisen beka zuten bi gazteen laguntzailea eta haien gastuen kudeatzailea izan zena, eta bertan, bietako gazte bati “Martin Sarasate gaztea” deitzen zitzaion, biolinistaren benetako izen osoa Martin Meliton Pablo de Sarasate zelarik. Hain zuzen ere, Sarasatek, urte batzuk geroago Navarra izeneko lana eskainiko zion Diputazioari eta ondoren, lan hori, ezagunenetako eta ospetsuenetako batean bihurtuko zen, eta bere partitura ere mikroerakusketan jendaurrean ikusgai dago.

Pablo Sarasate

Aipatutako partiturarekin batera ere, Los Pájaros de Chile, izeneko beste obra baten partitura  erakutsiko da. Partitura hau Sarasatek iberoamerikara egindako bidaia baten ondorioz konposatu zuen, eta 1871. urtean Txileko Valparaiso hirian estreinatu ostean desagertu egin zen mende batean zehar, eta duela hamarkada bat partitura Mexikon aurkitu zen eta Nafarroako Gobernuak erosi zuen. 2009an, partitura Mexikon berraurkitu zen eta Nafarroako Gobernuak erosi zuen. Azken honek, Ramón Sobrino eta Ara Malikian edizio kritikoaren partituraren faksimila argitaratu zuen, eta CD batean gordeta dagoen interpretazioa barne hartzen du. Azken urte hauetan partitura hau biolin-jotzaileari eskainitako Condestable Jauregiaren erakusketa iraunkorraren parte izan da, baina 2018tik aurrera Nafarroako Errege Artxibo Nagusira itzuli da.

Ospe handiko konpositore eta biolinista bezala, Sarasatek musika-artearen aldeko hainbat ekimen bultzatu zituen Iruñean. Adibide gisa, 1894. urteko San Ferminetan Iruñean ospatu zen Orfeoi eta Banden Nazioarteko Lehiaketaren irabazleari emandako diploma ikusgarria barne hartzen du mikroerakusketak, bere epaimahaia Pablo Sarasate buru zutela. Diplomaren ilustrazio delikatuek musikari lotutako Nafarroako zenbait irudiren erretratuak biltzen dituzte, hala nola, Sarasate berarena eta Gayarrerena, 4 urte lehenago hil zena.

Julián Gayarre

Julian Gayarreren heriotza goiztiarra eta tragikoa izan zen, 1890. urtean Madrilen “Los Pescadores de Perlas” opera interpretatzen ari zela zorabiatu egin zen eta handik egun batzutara hil zen, eta haren jaioterrian zein beste hiri batzuetan hainbat omenaldi egin zitzaizkion. Ezagutzen den bezala, 1901ean, Mariano Benlliure Valentziako artista ospetsuaren omenezko eskultura taldea instalatu zuten Erronkariko hilerrian. Iruñearen kasuan, 1903tik aurrera antzerki nagusia Gayarre Antzokia izendatu zuten. Baina 1940ko hamarkadaren amaieran izan zen, Aldundiak Gayarreren omenez Iruñean monumentu bat eraikitzea sustatu zuenean, eta haren finantzazio nabarmena Erronkaribarreko Batzar Nagusiaren eskutik izan zen. Proiektua, tenorearen estatuak koroatzen zuenak, Victor Eusari eskatu zitzaion, eskultura, berriz, Frucutoso Ordunaren esku geratu zen. Hasiera batean, Merindade Plazan instalatzea aurreikusi bazen ere, azkenik Takonera parkean inauguratu zen 1950. urtean. Erakusketan eraikuntza eta inaugurazioaren hainbat argazki eta postal erakusgai izanen dira.

1950ean, Diputazioak Gayarreren laringe baltsamatua erosi zuen, hau da, aldez aurretik sendagile taldeak tenorearen gorputzetik ateratako laringea. Laringearen erosketaren ziurtagiria, monumentuaren eraikuntza, eta monumentuari buruzko argazkiak eta postalak ere hilabete honetako mikroerakusketan aurkitzen dira. 2009an Julián Gayarre Fundazioari, Erronkariko tenorearen gainerako ondarearekin batera, Julián Gayarre Etxe Museoan erakusteko baimena eman zitzaion. Nafarroako Errege Artxibo Nagusiak bi pertsona ospetsu hauen jaiotza omendu nahi izan ditu mikroerakusketan Gayarre-ren laringe ospetsuaren argazki batekin batera.