Tesino ibaiaren ertzean, Po ibaiaren bokaletik oso gertu eta Milandik 35 kilometro hegoaldera, Pavia hiri italiarra dago. 1525eko otsailaren 24an Karlos V.a enperadorearen tropek, Karlos I.a bezala Espainiako erregeak, Frantziako Frantzisko I.aren armada garaitu zuten gudu garrantzitsuaren eszenatokia izateagatik da ezaguna hiri honen izena. 1521ean Luxenburgo eta Nafarroa frantziarren inbasioarekin eta Logroñori egindako ondorengo erasoarekin hasitako Lau Urteko Gerrarekin amaitu zuen Europako historia militarreko borroka ospetsuenetarikoaren oihartzunak bere presentzia du Nafarroako Errege Artxibo Nagusiaren (AGN) funts eta bildumetan.
Frantziar armek Noain (1521), Bicoca (1522) eta Sesiako (1524ko apirila) porrot handiak jasan zituzten hiru urte baino gehiagoko gerraren ondoren, Frantzisko I.ak, 1524ko urrian, tropa inperialek Marseilla hartzeko zuten ezintasuna aprobetxatzea erabaki zuen, Milanerria inbaditu zuen armada indartsu baten buru izateko, Pavia setiatuz.
Antonio Leyvako kapitainaren agindupeko indar batek defendatzen zuen hiria. Hura Leyvako jaunen leinu errioxarrekoa izan arren, tradizionalki nafartzat hartua izan da, eta horrela agertzen da, natural de Navarra adierazpenarekin, XVIII. mendeko grabatu eder batean, non Leyva Paviaren ikuspegi bat hatzaz seinalatzen agertzen den.
Antonio Leyvakoaren talentu handiak, urte batzuk geroago Ascoliko printze titulua eta Milanerriako gobernuarekin saritua izatera eraman zuenak, eta AGNn zaindutako 1533ko gutun batek aipatzen duenak, non Lope Soriako tuterarrak, Espainiak Venezian zuen enbaxadoreak, Juan Rena errege ofizialari jakinarazten dion Karlos I.aren tropek Monferrato harrapatu izana Leyvak lortu zuela con su acostumbrada destreza y sin romper lanza, Paviaren defendatzaileei frantziar eraso-saiakerei aurre egiteko aukera eman zien.
Hala ere, 1525. urtearen hasieran setiatuen egoera larriagotu egin zen elikagai eta baliabide faltagatik. Hori dela eta, urtarrilaren amaieran Pavia ingurura iritsitako laguntza-armada bat bidaltzea erabaki zen (la mejor gente que nunca príncipe tuvo en campaña, AGNren beste agiri baten arabera), eta, Frantziako armada setiatzailea zenbait egunez jazarri ondoren, esku-hartze bat ematea erabaki zuen, hiriaren setioa altxatzeko asmoz, atorra-guda ikusgarri baten bidez. Taktika hori, gero espainiar tertzioek ospetsu egingo zutena, etsaien kanpamentuan gaueko inbasio edo eraso sorpresa bat egitean zetzan, erasotzaileak alkandora zuriz estalita egonda. Haiekin, gaueko iluntasunean ikus zitezkeen, eta, Pavian gertatu zen bezala, negua zenez eta hiria ibai handi baten ondoan zegoenez, laino artean ezkuta zitezkeen, etsaia ustekabean eta logaleturik harrapatuz.
Pescarako markes Fernando Avaloskoak zuzendutako atorra-guda otsailaren 23tik 24rako gauean hasi zen, galiar kanpamentua babesten zuen horman bretxak irekiz, eta hilaren 24ko goizeko lehen orduetan Frantziako armadaren erabateko porrota gauzatu zen, milaka hildako eraginez. Frantziako nobleziako kide gehienak hil egin ziren, edo, 1512an tronutik kendutako Nafarroako errege-erreginen seme Henrike Albretekoa bezala, harrapatu egin zituzten, eta Frantzisko I.a bera ere preso hartu eta Madrilera bidali zuten. Han egon zen preso urtebetez, harik eta, Madrilgo Ituna (1526) sinatu ondoren, non, beste konpromiso batzuen artean, Frantziako erregeak Henrike Albretekoa Nafarroari buruzko bere asmoei uko egiteko konbentzitzea bere gain hartu zuen arte, Frantziara itzultzeko baimena eman zitzaion arte.
Karlos I.ak Pavian lortutako garaipen handiak, haren Frantziako erregea estava preso y su exercito desvaratado-k Juan Vizcaino izeneko mezulari bat Nafarroara ekarri zuela zioten datuekin batera, espainiar hegemoniaren bi mendeko aldia ireki zuen Italian. Gainera, gerra modernoa gidatzeko modua betiko aldatu zuen, zalditeria astunari protagonismoa galaraziz suzko armak zituzten infanteriako unitateen mesedetan, Espainiako tertzioek osatuko zuten arrakasta-ereduaren arabera.
Batailaren garrantziaren eta gesta hartako protagonisten oroimena betikotzeko nahiaren ondorioz, hurrengo mendeetan Espainiako unitate militarrei ‘Pavía’ izena eman zitzaien. Horien artean, Independentzia Gerran Tuterako batailan (1808) borrokatu zuen Paviako Dragoien Erregimentua. Gaur egun, Zaragozan egoitza duen Acorazado Pavía 4 Erregimentua da ondare historiko hori bere izenean mantentzen duen Lurreko Armadaren unitatea.
Lekua: Beheko Galeria
Ordutegia: Egunero 10:00etatik 14:00etara eta 17:00etatik 20:00etara.
Sarrera librea eta doakoa.
